آنفولانزا چیست + راهنمای جامع پیشگیری، تشخیص و درمان
آنفولانزا یکی از شایع ترین بیماری های ویروسی دستگاه تنفسی است که هر سال میلیون ها نفر را در سراسر دنیا تحت تاثیر قرار میدهد. این بیماری معمولاً فصلی است و در پاییز و زمستان شیوع بیشتری دارد. با وجود اینکه آنفولانزا اغلب خفیف است، اما در برخی افراد ممکن است باعث عوارض جدی شود و نیاز به مراقبت تخصصی داشته باشد.
در این مقاله به صورت کامل، علمی و در عین حال قابل فهم، توضیح میدهیم که آنفولانزا چیست، چگونه منتقل میشود، چه علائمی دارد، چگونه باید از آن پیشگیری کرد و در صورت ابتلا بهترین شیوه درمان چیست.
آنفولانزا چیست؟
آنفولانزا یک بیماری تنفسی ویروسی است که توسط ویروس های خانواده Orthomyxoviridae ایجاد میشود. این ویروس ها به سرعت جهش می یابند و همین موضوع باعث میشود هر سال شاهد ظهور سویه های جدید و موج های تازه بیماری باشیم.
ویروس آنفولانزا چگونه عمل میکند؟
پس از ورود ویروس به بدن، این ویروس سلول های دستگاه تنفس (بینی، گلو، ریه) را آلوده کرده و باعث التهاب، تب و علائم تنفسی میشود. بدن برای مقابله با این ویروس سیستم ایمنی را فعال میکند و همین واکنش باعث بسیاری از علائم آشنا مثل بدن درد و ضعف میشود.
انواع ویروس های آنفولانزا A) ، B، C و (…
آنفولانزا A
شایعترین و شدیدترین نوع؛ اغلب مسئول اپیدمی ها.
آنفولانزا B
معمولاً خفیفتر از نوع A اما همچنان قابل انتقال و مهم.
آنفولانزا C
بسیار خفیف و کمتر شایع.
آنفولانزا D
معمولاً در حیوانات دیده میشود و اهمیت انسانی کمی دارد.
اپیدمی ها و شیوع فصلی آنفولانزا
هر سال با سرد شدن هوا، بسته بودن محیط ها و کاهش رطوبت و تهویه، ویروس راحت تر منتقل میشود. به همین دلیل پاییز و زمستان به عنوان فصل های اوج شیوع آنفولانزا شناخته میشوند.
علائم و نشانه های آنفولانزا
علائم معمولاً ناگهانی آغاز میشوند و شدت بیشتری نسبت به سرماخوردگی ساده دارند.
علائم رایج در بزرگسالان
- تب یا احساس تب
- لرز
- بدندرد و کوفتگی
- گلودرد
- سرفه خشک
- سردرد
- بی حالی و ضعف شدید
- گاهی تهوع یا استفراغ
علائم در کودکان، سالمندان و گروههای پر ریسک
کودکان ممکن است علائم گوارشی بیشتری داشته باشند.
سالمندان یا افرادی با ضعف ایمنی ممکن است تب نداشته باشند اما دچار ضعف شدید، بی حالی یا تنگی نفس شوند که نشان دهنده وضعیت خطر است.
تفاوت آنفولانزا با سرماخوردگی یا ویروس کرونا
اگر علائم شدید یا طولانی شدند، مراجعه به پزشک ضروری است.
چگونگی انتقال ویروس آنفولانزا
راه های اصلی انتقال ویروس
- از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه، عطسه و یا صحبت.
- تماس با سطوح آلوده و سپس لمس دهان/بینی.
- حضور در محل های شلوغ و بسته یا کم تهویه.
عوامل افزایشدهنده خطر
- فصل سرد
- سیستم ایمنی ضعیف
- خواب ناکافی
- استرس
- تغذیه نامناسب
پیشگیری از آنفولانزا
واکسن آنفولانزا: چرا، کی و برای چه کسانی؟
واکسن مؤثرترین راه پیشگیری است.
به دلیل تغییرات سالانه ویروس، تزریق آن هر سال به خصوص برای افراد زیر توصیه میشود:
- کودکان بالای 6 ماه
- سالمندان
- بیماران قلبی، دیابتی یا تنفسی
- زنان باردار
- کارکنان حوزه سلامت
برای تهیه واکسن، توجه به ترکیب سویهها (مثلاً A(H1N1) ، A(H3N2) ، B/Victoria ) اهمیت دارد.
روش های بهداشت فردی
- شستن دست ها با آب و صابون یا استفاده از ضدعفونی کننده های الکلی.
- استفاده از ماسک در فصل اوج یا در محیط های پرخطر.
- اجتناب از لمس چشم، بینی، دهان.
- تهویه مناسب خانه و محیط کار.
- خودداری از تماس نزدیک با افراد بیمار.
نکات ویژه برای گروه های پرخطر
این گروه ها که شامل کودکان، سالمندان، افراد با بیماری های زمینه ای (دیابت/قلبی/تنفسی)، زنان باردار و کارکنان بهداشت باید سریع تر واکسن بزنند و در صورت بروز علائم، زودتر به پزشک مراجعه کنند.
درمان و مدیریت آنفولانزا
داروهای ضد ویروس و نکات مصرف
داروهایی مانند اوسلتامیویر (Mahbaflu) در ۴۸ ساعت اول شروع علائم بیشترین تأثیر را دارند.
این داروها شدت بیماری را کم و مدت آن را کوتاه میکنند.
مراقبت های حمایتی
- مصرف مایعات فراوان
- استراحت کافی
- غذا های سبک و قابل هضم (مانند سوپ)
- مرطوب نگه داشتن هوا
- در صورت تب بالا، استفاده از داروهای تب بُر با مشورت پزشک
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم زیر وجود داشت فوراً به پزشک مراجعه شود:
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- تب بیش از ۳ روز
- بی حالی شدید
- مشکل در نوشیدن مایعات
- علائم در کودکان زیر ۵ سال یا سالمندان بالای ۶۵ سال
عوارض بالقوه و نشانه های هشدار
در برخی افراد ممکن است منجر به:
- ذات الریه
- تشدید بیماری های قلبی یا ریوی
- تب های طولانی
- کم آبی بدن
بنابراین، تشخیص به موقع، مراقبت ویژه و پیشگیری برای افراد پرخطر اهمیت فراوان دارد.
نتیجه گیری و توصیه های نهایی
آنفولانزا بیماری ای است که با رعایت چند اقدام ساده و علمی میتوان به طور چشمگیری از آن پیشگیری کرد.
مهم ترین نکات عبارت اند از:
- تزریق سالانه واکسن مناسب فصل
- رعایت بهداشت فردی (شستن مرتب دست ها، تهویه، ماسک)
- مدیریت محیط های بسته
- مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز علائم شدید یا در گروه های پرخطر.
سوالات متداول درباره آنفولانزا
آیا واکسن هر سال باید تزریق شود؟
بله. چون ویروس آنفولانزا دائماً تغییر میکند و واکسن باید با سویه های همان سال تطبیق داده شود.
آیا واکسن آنفولانزا از کرونا پیشگیری میکند؟
خیر، اما از شدت ابتلا به آنفولانزا کم میکند و باعث کاهش فشار بر سیستم ایمنی میشود.
آیا داروهای خانگی مؤثر هستند؟
فقط در تسکین علائم (مثل مصرف سوپ، عسل و استراحت) مؤثرند ولی جایگزین درمان پزشکی نیستند.
آیا کودکان کم سن میتوانند واکسن بزنند؟
بله، برای کودکان بالای ۶ ماه توصیه میشود، مگر در صورت وجود ممنوعیت و حساسیت خاص.
سلامت شما با انتخابهای کوچک و آگاهانه قابل محافظت است.
REF:
Prevention and Control of Seasonal Influenza with Vaccines: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2025–26 Influenza Season
https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/74/wr/mm7432a2.htm?utm
Effects of repeated influenza vaccination and infection on durable Sero-protection in healthcare workers