اگزما چیست؟ علائم، انواع و بهترین روشهای درمان
اگزما یکی از شایعترین بیماریهای التهابی پوست است که میلیونها نفر در سراسر جهان را درگیر میکند. این بیماری با خشکی پوست، خارش شدید، قرمزی و التهاب شناخته میشود و میتواند در هر سنی از نوزادی تا بزرگسالی ظاهر شود. اگرچه این بیماری مسری نیست، اما در صورت عدم کنترل مناسب میتواند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و باعث اختلال در خواب، تمرکز و فعالیتهای روزمره شود.
در سالهای اخیر، تحقیقات گستردهای درباره علت بروز و روشهای درمان آن انجام شده است. امروزه متخصصان پوست معتقدند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، نقص سد دفاعی پوست و اختلالات سیستم ایمنی در ایجاد این بیماری نقش دارند. خوشبختانه با شناخت محرکها و استفاده از روشهای درمانی مناسب، میتوان علائم اگزما را تا حد زیادی کنترل کرد.
اگزما چیست؟
اگزما (Eczema)یا درماتیت اصطلاحی کلی برای گروهی از بیماریهای التهابی مزمن پوست است که باعث خشکی، خارش، التهاب و تحریک پوست میشوند. این بیماری میتواند در هر سنی بروز کند، اما معمولا از دوران کودکی آغاز شده و در برخی موارد تا بزرگسالی ادامه پیدا میکند
در افراد مبتلا به این بیماری، سد محافظتی پوست عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد. در نتیجه پوست نمیتواند رطوبت را حفظ کند و در برابر عوامل محرک محیطی آسیبپذیرتر میشود. این موضوع باعث ایجاد التهاب، خارش و ضایعات پوستی میشود.
علائم اگزما چیست؟
علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. شدت بیماری نیز میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.
شایعترین علائم
- خارش شدید پوست
- خشکی و زبری پوست
- قرمزی و التهاب
- پوستهپوسته شدن
- ترک خوردگی پوست
- ضخیم شدن پوست در اثر خاراندن مداوم
- ایجاد تاولهای کوچک در برخی موارد
- ترشح یا عفونت ثانویه در موارد شدید
علائم اگزما در کودکان
در نوزادان و کودکان، اگزما اغلب روی گونهها، پیشانی، پوست سر، آرنج و زانو ظاهر میشود. خارش شدید ممکن است باعث بیقراری و اختلال خواب کودک شود.
علائم اگزما در بزرگسالان
در بزرگسالان، بیشتر در دستها، گردن، صورت، پشت زانوها و داخل آرنجها دیده میشود. پوست معمولاً خشکتر و ضخیمتر از کودکان است.
انواع اگزما
این بیماری انواع مختلفی دارد که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند.
درماتیت آتوپیک (Atopic dermatitis)
شایعترین نوع اگزما است و اغلب با سابقه خانوادگی آلرژی، آسم یا تب یونجه همراه است.
ویژگیها
- خارش شدید
- خشکی مزمن پوست
- عودهای مکرر
- شروع در دوران کودکی
درماتیت تماسی (Contact dermatitis)
این نوع در اثر تماس پوست با مواد محرک یا آلرژنها ایجاد میشود.
محرکهای رایج
- شویندهها
- مواد شیمیایی
- عطرها
- فلزاتی مانند نیکل
- برخی مواد آرایشی
درماتیت سبورئیک (Seborrheic dermatitis)
درماتیت سبورئیک با پوستههای چرب همراه است. این نوع از درماتیت معمولاً روی پوست سر، صورت و اطراف بینی دیده می شود، هر چند ممکن است اطراف گوشها و قفسه سینه را هم درگیر کند.
درماتیت سکه ای (Nummular dermatitis)
با لکههای گرد و سکهای شکل روی پوست مشخص میشود و اغلب با خشکی شدید پوست ارتباط دارد.
اگزمای دیسهیدروتیک (Dyshidrotic Eczema)
در درماتیت دیس هیدروتیک پوست نمیتواند از خود محافظت کند. نتیجه خشکی پوست و خارش است که معمولا با ایجاد تاولهای کوچک و خارشدار روی کف دست و پا همراهی دارد.
علت ایجاد اگزما چیست؟
علت دقیق هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند.
عوامل ژنتیکی
افرادی که سابقه خانوادگی اگزما، آسم یا آلرژی دارند، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند.
اختلال در سد دفاعی پوست
در بسیاری از بیماران مبتلا ، پروتئینهای محافظ پوست به درستی عمل نمیکنند و همین موضوع باعث از دست رفتن رطوبت پوست میشود.
اختلال سیستم ایمنی
فعالیت بیش از حد برخی مسیرهای ایمنی باعث ایجاد التهاب مزمن و تشدید علائم اگزما میشود.
عوامل محیطی
- هوای خشک
- آلودگی هوا
- استرس
- تعریق زیاد
- شویندههای قوی
- لباسهای پشمی یا زبر
- برخی مواد آلرژیزا
محرکهای تشدیدکننده
شناخت محرکها نقش مهمی در کنترل بیماری دارد.
مواد شوینده و صابونها
استفاده مکرر از شویندههای قوی میتواند سد محافظ پوست را تخریب کند.
استرس
مطالعات نشان دادهاند استرس روانی میتواند موجب تشدید حملات شود.
تغییرات دمایی
هوای بسیار سرد یا بسیار گرم ممکن است علائم را بدتر کند.
مواد آلرژیزا
برخی افراد نسبت به گرد و غبار، موی حیوانات یا گرده گیاهان حساسیت بیشتری دارند.
تشخیص اگزما چگونه انجام میشود؟
تشخیص معمولاً توسط متخصص پوست و بر اساس معاینه بالینی انجام میشود.
روشهای تشخیصی
- بررسی علائم پوستی
- ارزیابی سابقه خانوادگی
- بررسی محرکهای احتمالی
- تست آلرژی در موارد خاص
- نمونهبرداری پوستی در موارد مشکوک
بهترین روشهای درمان
در حال حاضر درمان قطعی وجود ندارد، اما روشهای متعددی برای کنترل علائم و کاهش دفعات عود بیماری در دسترس هستند و بسیاری از بیماران با رعایت توصیههای درمانی میتوانند برای مدت طولانی بدون علائم یا با علائم بسیار خفیف زندگی کنند. هدف اصلی درمان این بیماری کنترل التهاب، کاهش خارش، ترمیم سد دفاعی پوست و پیشگیری از عود بیماری است.
مرطوبکنندهها
امروزه متخصصان پوست استفاده منظم از مرطوبکنندهها را مهمترین بخش درمان میدانند.
ویژگیهای یک مرطوبکننده مناسب
- فاقد عطر
- فاقد الکل
- دارای ترکیبات نرمکننده و ترمیمکننده پوست
- مناسب پوستهای حساس
استفاده از مرطوبکننده بلافاصله پس از حمام میتواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند.
کورتیکواستروئیدهای موضعی
این داروها اولین انتخاب درمانی در بسیاری از بیماران مبتلا هستند و التهاب و خارش را کاهش میدهند.
نکات مهم
- باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.
- مصرف طولانیمدت خودسرانه توصیه نمیشود.
- برای نواحی مختلف بدن قدرتهای متفاوتی تجویز میشود.
نوردرمانی
در موارد متوسط تا شدید ، نوردرمانی با اشعه فرابنفش ممکن است توسط متخصص پوست توصیه شود.
داروهای مرتبط با سیستم ایمنی
برای بیماران مبتلا به اگزما شدید، داروهای جدید و هدفمند سیستم ایمنی توسعه یافتهاند که نتایج بسیار امیدوارکنندهای داشتهاند.
توصیه به بیمار
در کنار درمان دارویی، رعایت برخی نکات خانگی میتواند به کنترل بهتر علائم کمک کند.
- حمام کوتاه با آب ولرم: از حمام طولانی با آب داغ خودداری کنید.
- استفاده از شویندههای ملایم: محصولات بدون عطر و مخصوص پوست حساس انتخاب مناسبی هستند.
- پوشیدن لباسهای نخی: لباسهای نخی باعث کاهش تحریک پوست میشوند.
- جلوگیری از خاراندن پوست: خاراندن مداوم میتواند باعث تشدید التهاب و عفونت شود.
- کنترل استرس: مدیریت استرس نقش مهمی در کاهش عود این بیماری دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر مراجعه به متخصص پوست ضروری است:
- خارش شدید و غیرقابل کنترل
- گسترش ضایعات پوستی
- بروز علائم عفونت
- اختلال خواب به دلیل خارش
- عدم پاسخ به درمانهای معمول
جمعبندی
اگزما یکی از شایعترین بیماریهای التهابی پوست است که با خارش، خشکی و التهاب مزمن شناخته میشود. اگرچه درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با استفاده از مرطوبکنندهها، درمانهای موضعی، داروهای جدید هدفمند و پرهیز از عوامل محرک میتوان علائم بیماری را بهخوبی کنترل کرد. تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان توسط متخصص پوست نقش مهمی در جلوگیری از عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا دارد.
منابع:
- https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/atopic-dermatitis/treatment?utm_source=chatgpt.com
- https://www.aad.org/news/updated-atopic-dermatitis-guidelines-topical-therapies?utm_source=chatgpt.com